Povodom inicijative za podizanje spomen-obilježja žrtvama deportacije bosansko-hercegovačkih izbjeglica iz 1992. godine u Herceg Novom, za koju se od 2010. godine zalažu porodice žrtava tog ratnog zločina i nevladine organizacije Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO) i Centar za žensko i mirovno obrazovanje – ANIMA, u Herceg Novom je danas održan sastanak odbornica i odbornika lokalnog parlamenta sa ministarkom kulture i medija Tamarom Vujović, predstavnicama NVO HRA i ANIME i Alenom Bajrovićem, sinom stradale žrtve deportacije.

Sastanku su prisustvovali predstavnici odborničkih klubova Demokratske Crne Gore (Slavka Zambelić, Nikola Samardžić), Novske liste (Miloš Konjević – predsjednik Skupštine Opštine, Jovan Subotić, Vojislav Ilić, Mira Vujović, Jasmina Konjević, Dragana Stanišić), Demokratske partije socijalista (Dejan Stojadinović, Nebojša Kaluđerović), Evropskog saveza (Tanja Vujičić i Dejan Radulović, koordinator opštinskog odbora), Građanskog pokreta za Herceg Novi “Idemooo” (Olivera Doklestić), i URE (Nikola Radman). Sastanku je prisustvovao i Nebojša Mandić, novinar i građanin Novog, koji od 2010. godine prisustvuje memorijalnim skupovima ispred CB Herceg-Novi.

Svi prisutni su kroz diskusiju podržali inicijativu da se Savjetu za davanje predloga naziva naselja, ulica i trgova Skupštine opštine Herceg Novi podnese predlog za podizanje spomen-obilježja žrtvama deportacije izbjeglica iz 1992. godine ispred objekta Centra bezbjednosti u Herceg Novom i da takva inicijativa bude potpisana od strane predsjednika klubova odbornika.

Iskazana je spremnost da se ova inicijativa uputi Savjetu, zatim i Skupštini opštine, da bi se institucionalno i trajno obilježilo sjećanje na žrtve deportacije, iskazao pijetet prema stradalima i njihovim porodicama i da bi ovaj saziv Skupštine pokazao dostojanstven odnos prema žrtvama i zločinu koji je trajno ožalostio brojne porodice. Naglašeno je i da spomen-obilježje treba da nosi poruku koja ujedinjuje, koja je protiv zločina i koja šalje poruku budućim generacijama da se nikada ništa slično ne ponovi.

Kako bi se došlo do konsenzualnog rješenja, predloženo je da se na nivou kolegijuma predsjednika Skupštine formira Radna grupa koja će usaglasiti tekst koji će biti sastavni dio spomen-obilježja.

Ovakva podrška predstavlja prelomni korak u višegodišnjim naporima porodica žrtava i organizacija Akcija za ljudska prava (HRA), Centar za građansko obrazovanje (CGO), ANIMA i građanskog aktiviste Aleksandra Saše Zekovića, koji od 2011. godine u kontinuitetu ukazuju na potrebu da se žrtvama obezbijedi dostojanstveno obilježje na mjestu sa kojeg su nezakonito odvedene.

Tokom sastanka su predstavljene i pravosnažno utvrđene činjenice iz presude Višeg suda u Podgorici da su iz Herceg Novog, kao sabirnog centra Ministarstva unutrašnjih poslova, krajem maja 1992. godine, organizovano, nezakonito i prinudno odvedeni civili koji su u Crnu Goru prethodno izbjegli iz Bosne i Hercegovine, od kojih je većina zatim stradala u logorima Vojske Republike Srpske i na nepoznatoj lokaciji kod Bratunca.

Na sastanku su predočeni i rezultati istraživanja javnog mnjenja u Herceg Novom iz aprila 2024. godine, prema kome je nešto više od trećine stanovnika tog grada bilo za podizanje spomenika, nešto manje od trećine protiv, dok su ostali bili neutralni jer o tom događaju nisu imali dovoljno informacija.

Prikazan je i video zapis sa prošlogodišnjeg memorijalnog skupa u Herceg Novom, na kojem su majke stradalih žrtava deportacije Hikmeta Prelo (majka osamnaestogodišnjeg Amera) i Sejda Krdžalija (majka dvadesetogodišnjeg Sanina) govorile o značaju podizanja spomenika za porodice stradalih, čiji posmrtni ostaci još uvijek nisu pronađeni. Majke su posebno istakle da ne smatraju da je Herceg Novi kao grad bilo kako odgovoran, da se to moglo desiti u bilo kom gradu, ali da bi njima tu spomenik značio jer su tu posljednji put vidjele svoju djecu.

Razgovor je organizovan u okviru projekta Akcije za ljudska prava „Zajedno do trajnog mira kroz obrazovanje, dijalog i memorijalizaciju“, u sklopu regionalnog projekta „Podrška EU izgradnji povjerenja na Zapadnom Balkanu“, koji finansira Evropska unija, a sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). Stavovi izneseni tokom ovog razgovora pripadaju učesnicima i ne odražavaju nužno stavove Akcije za ljudska prava, Evropske unije ili UNDP-a, niti se mogu smatrati njihovim zvaničnim stavovima.