Povodom saopštenja Delegacije EU u Crnoj Gori da predlozi Vlade za izmjene Zakona o unutrašnjim poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost nijesu usklađeni sa pravnom tekovinom EU, naročito sa Opštom uredbom o zaštiti podataka (GDPR) i Direktivom o sprovođenju zakona (LED), Akcija za ljudska prava (HRA) apeluje na povlačenje tih predloga zakona iz skupštinske procedure do njihovog potpunog usaglašavanja sa pravnom tekovinom EU, koja uključuje garancije ljudskih prava.

Radi se o ljudskim pravima građana Crne Gore, koja bi odgovorna vlast u ključnoj fazi evropskih integracija morala da štiti na istom nivou kao u Evropskoj uniji, umjesto da povlađuje interesima koji se tome suprotstavljaju.

Imajući u vidu da su iz Delegacije EU saopštili da zakoni nijesu usaglašeni sa GDPR i LED, kao i to da „EK posebno očekuje od nadležnih organa da sprovode zapošljavanje u policiji zasnovano na zaslugama“ i da, u tom smislu, „uspostave odgovarajuće proceduralne garancije“, HRA ponovo ističe da posebno automatski prestanak radnog odnosa službenicima Uprave policije, odnosno, oduzimanje statusa policijskog službenika zbog bezbjednosnih smetnji bez disciplinskog postupka, kako je predloženo amandmanima, nije u skladu sa pravnom tekovinom EU.

Konkretno, član 41 Povelje o osnovnim pravima EU – Pravo na dobru upravu[1] – kao i ustaljena sudska praksa Suda pravde EU, garantuju pravo na saslušanje i pravo na odbranu kao opšte principe prava EU, koji moraju biti poštovani prije donošenja svake odluke upravnog organa koja može negativno da utiče na prava ili interese neke osobe. Drugim riječima, automatski prestanak radnog odnosa na osnovu rješenja Komisije o bezbjednosnim smetnjama, bez sprovođenja postupka u kome bi policijski službenik imao priliku da se izjasni o tim smetnjama nije u skladu sa pravom EU. Ne treba zaboraviti da i direktive, na koje je DEU naročito ukazala, takođe zahtijevaju te garancije u kontekstu procesuiranja ličnih podataka, koje uključuju bezbjednosne smetnje (GDPR, uvodna izjava (recital) 22 i LED, tač. 38, 45, 46).

Sud pravde EU je u više presuda naglasio da osobe na koje se takve, potencijalno nepovoljne upravne odluke odnose, moraju imati stvarnu mogućnost da iznesu svoje stavove i ospore elemente na kojima državni organ namjerava da zasnuje odluku (Sopropé – Organizações de Calçado Lda v. Fazenda Pública, tač. 36[2]–38; M.M. v Minister for Justice, Equality and Law Reform, tač. 87–88; Boudjlida v Préfet des Pyrénées-Atlantiques, tač. 36–37[3]). Sud je takođe utvrdio da povreda ovog prava može dovesti i do poništenja administrativne odluke (Kamino International Logistics BV and Datema Hellmann Worldwide Logistics BV, tač. 38 i 79).

Ovi standardi, koji čine dio acquis communitaire, podrazumijevaju da odluke koje ozbiljno utiču na profesionalni status službenika moraju biti donijete nakon sprovođenja individualnog postupka u kojem je osobi omogućeno da bude saslušana i da ostvari pravo na odbranu.

Međutim, suprotno tome, Vlada insistira na potpunom eliminisanju vođenja disciplinskih postupaka zbog bezbjednosnih smetnji, i omogućava prestanak radnog odnosa policijskim službenicima čak i retroaktivno, u postupcima koji nijesu završeni, na osnovu odluke komisije koju formira ministar unutrašnjih poslova i u odnosu na koju ne postoje garancije protiv političkog uticaja, a što je takođe poseban problem na koji je Evropska komisija već ukazivala.

HRA ponovo oštro protestuje zbog toga što je o predloženim izmjenama i Zakona o unutrašnjim poslovima i Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost zaobiđena javna rasprava, u kojoj bi se otvoreno, i uz prisustvo stranih eksperata, razgovaralo o predloženim izmjenama zakona koje ugrožavaju ljudska prava i njihovoj usklađenosti sa evropskim i međunarodnim standardima.

Podsjećamo da su u odnosu na predloge izmjena Zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost, i Komitet za ljudska prava UN i Specijalna izvjestiteljka za pravo na privatnost Crnoj Gori dali izričite primjedbe zbog izostanka sudske kontrole pristupa bazama podataka koje vode i fizička i pravna lica, ali da njihove sugestije Vlada nije uvažila. Takođe, jedno od predloženih rješenja, da se za pristupanje podacima o lokaciji na kojima se nalazi korisnik mobilne telefonije takođe ne zahtijeva sudsko odobrenje, suprotno je dosadašnjoj praksi Ustavnog suda Crne Gore i standardima Evropskog suda za ljudska prava o tajnom nadzoru komunikacija.

Vlada mora štititi opšti interes Crne Gore da njen pravni poredak bude zasnovan na poštovanju ljudskih prava i evropskih standarda, posebno u ovoj ključnoj fazi integracije naše države u EU.

_________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

[1] Član 41, Pravo na dobru upravu

1. Svako ima pravo da institucije, tijela, uredi i agencije Unije njegove predmete obrađuju nepristrasno, pravično i u razumnom roku.
2. To pravo uključuje:

(a)  pravo svake osobe na saslušanje prije preduzimanja bilo kakve pojedinačne mjere koja bi na nju mogla nepovoljno utjecati;

(b) pravo svake osobe na pristup svojem spisu, uz poštovanje zakonitih interesa povjerljivosti te profesionalne i poslovne tajne;

(c) obavezu uprave da obrazloži svoje odluke.

[2] „Poštovanje prava na odbranu predstavlja opšti princip prava Evropske unije koji se primjenjuje kada organi vlasti namjeravaju da donesu mjeru koja može nepovoljno uticati na pojedinu osobu.“

[3] „Svrha pravila prema kojem adresatu nepovoljne odluke mora biti omogućeno da iznese svoja zapažanja prije nego što ta odluka bude donijeta je da nadležnom organu omogući da djelotvorno uzme u obzir sve relevantne informacije. Da bi se osiguralo da je osoba ma koju se odluka odnosi zaštićena, svrha pravila je, između ostalog, da tom licu omogući da ispravi eventualnu grešku ili dostavi informacije koje se odnose na njegove lične okolnosti, a koje mogu ići u prilog donošenju ili nedonošenju odluke, odnosno donošenju odluke određenog sadržaja.“