Govor mržnje u Crnoj Gori ostaje rasprostranjen u javnom i digitalnom prostoru, bez doslednog institucionalnog odgovora. Evropska komisija i Evropski parlament na to kontinuirano upozoravaju očekujući da se prije svega odgovornim djelovanjem nosilaca javnih funkcija stvari promjene.

Posebnu odgovornost nose javni funkcioneri i vjerski lideri. Umjesto da promovišu toleranciju i suživot, dio njih podstiče podjele ili ih prešućuje – na vjerskim okupljanjima i dalje se glorifikuju četnički komandanti odgovorni za masovne zločine, dok pojedini televizijski sadržaji plasiraju dezinformacije i poruke mržnje prema LGBTIQ osobama, ženama i crnogorskom narodu.

Ipak, nekoliko skorašnjih slučajeva pokazuje da institucije mogu djelotvorno reagovati kada prepoznaju da govor mržnje može podstaći diskriminaciju, nasilje ili međuetničke tenzije. Predsjednik Opštine Nikšić Marko Kovačević sankcionisan je zbog govora mržnje koja je imala razmjere ratnohuškačke propagande, a predsjednik Opštine Pljevlja Dario Vraneš zbog mizoginih komentara.

Policija je zabranila održavanje koncerta Baje Malog Knindže u Pljevljima, procijenivši da bi mogao da ugrozi javni red i prava manjinskih zajednica.

Reagovali su i pravosudni i regulatorni organi. Savjet Agencije za audiovizuelne medijske usluge privremeno je ograničio reemitovanje programa Informer TV zbog emitovanja sadržaja kojima se vrijeđaju građani Cetinja, osporavaju crnogorska nezavisnost i nacionalni identitet i promovišu revizionistički narativi. Prošle godine izrekao je i novčanu kaznu Adria TV-u zbog emitovanja filma „Srebrenica – anatomija obmane“, dok je Više državno tužilaštvo u Podgorici danas pokrenulo prekršajni postupak zbog sumnje u kršenje Zakona o zabrani diskriminacije.

Više državno tužilaštvo u Podgorici je i po službenoj dužnosti formiralo predmete – povodom skandiranja imena Ratka Mladića na košarkaškoj utakmici u Zeti, kao i, u oktobru 2025. godine, predmete zbog uzvikivanja parola „Selite se Turci“, „Turci napolje“ i „Ubij Turčina“. Ovo potvrđuje da nadležni organi mogu djelovati i bez prethodne prijave ili javnog pritiska.
Međutim, u pojedinim slučajevima izostale su mjere koje su organi bili ovlašćeni da preduzmu. Smatramo da je policija, na skupu nakon protesta na Zabjelu na kojem su upućivane poruke mržnje prema turskim državljanima, bila dužna da upozori učesnike da je takav govor zabranjen i da prekine skup kada se nastavio.

Ovi primjeri pokazuju da je efikasan institucionalni odgovor moguć – pitanje je samo hoće li postati pravilo umjesto izuzetka. Na to je upozorio i Evropski parlament, koji je u posljednjoj rezoluciji pozvao Crnu Goru da unaprijedi institucionalni odgovor na govor mržnje, obezbijedi djelotvorne istrage i procesuiranje odgovornih, te izrazio zabrinutost zbog nedovoljnog reagovanja na javne izjave kojima se veličaju ratni zločinci i revidiraju istorijske činjenice. Parlament je upozorio i na politički revizionizam koji produbljuje društvene podjele i ugrožava proces pomirenja.

Društvo koje normalizuje mržnju i dopušta da ona prolazi bez posljedica postepeno prihvata diskriminaciju kao normu i otvara prostor za nasilje. Institucije ne smiju ostati nijemi posmatrači – moraju dosljedno, blagovremeno i jednako štititi dostojanstvo i prava svih građana, bez obzira na okolnosti ili javni pritisak.